Kan en wil leger Egyptische democratie wel beschermen?

De jonge Egyptische revolutionairen zijn teleurgesteld in de legerleiding. Volgens politieke activisten zit het leger achter de krachten die systematisch aanzetten tot geweld tegen demonstranten om zo het vreedzame imago van de demonstranten aan te tasten. Was het leger tijdens de opstand in januari nog de held van de demonstranten, nu is het hun vijand en niets anders dan een voortzetting van het voormalige Mubarak-regime.

Juist nu Egypte worstelt met het leggen van een basis van een echte democratie, neemt het debat over de politieke rol van het leger met de dag toe. In hoeverre moet het leger zich met politiek bemoeien? Een prangende vraag in een land dat al 60 jaar heeft geleden onder een door militairen geleide dictatuur.

Het debat is in een stroomversnelling gekomen nu steeds meer potentiële presidentskandidaten hun visie ventileren op de toekomstige rol van het leger.

Zelf vindt de legerleiding dat het hun primaire taak is het nationale grondgebied en de grondwettelijke orde te beschermen. Daarnaast heeft de huidige legerleiding zich een aantal uitgesproken politieke taken toegeëigend. Het ziet zichzelf graag als de hoeder van een aantal ‘supra-constitutionele’ principes, zoals respect voor de mensenrechten, de bescherming van de rechten van minderheden, betrokkenheid bij internationale verdragen en overeenkomsten die Egypte al heeft ondertekend, sociale rechtvaardigheid, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de autonomie van de universiteiten, de verbetering van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en betrokkenheid bij de organisatie van de nationale veiligheid.

Deze heeft al tot heel wat beroering gezorgd in politieke kringen. Tegenstanders vinden dat het leger hiermee veel meer bevoegdheden naar zich toe trekt dan zij in het verleden had. Sommigen critici schromen niet om de term ‘coupe’ in de mond te nemen. Volgens anderen neemt het leger hiermee een voorschot op de toekomstige politieke situatie in Egypte. Om hun belangen veilig te stellen heeft een daartoe speciaal ingesteld commissie onlangs voorgesteld om een National Defense Council, een Nationale Defensie Raad, in het leven te roepen. In deze raad zouden onder andere, de president, de opperbevelhebber en de chef-staf van de strijdkrachten moeten zitten. De raad is verantwoordelijk voor het defensie budget en de algehele verantwoordelijkheid voor de nationale veiligheid.

Helemaal nieuw is zo’n model niet. Men heeft zich in Egypte duidelijk laten inspireren door het Turkse model, waarin het leger verantwoordelijk is voor de beschermen van de democratie, secularisme, mensenrechten en loyaliteit aan het Turkse nationalisme, zoals vastgesteld door de grondwet, met behoud van een zekere mate van onafhankelijkheid van elke burgerregering.

Sinds het vredesverdrag met Israël in 1979, krijgt het Egyptische leger met bijna 36 miljard dollar aan militaire hulp – een jaarlijkse betaling van 1,3 miljard dollar, bijna net zoveel Amerikaanse hulp als Israël.

Inmiddels richt het leger ook op bescherming van haar economische belangen. Het heeft de laatste decennia een uitgebreid economisch imperium opgebouwd, met een breed scala aan militaire en civiele bedrijven en diensten. Maar van al die economische bedrijvigheid is weinig terug te vinden in de nationale begroting. Volgens verschillende buitenlandse waarnemers is de nu regerende maarschalk Tantawi de directeur van het grootste zakelijke conglomeraat in Egypte. Zo bezit het leger meerdere grote fabrieken, is ze eigenaar van vele vakantieparken aan de Middellandse- en de Rode Zeekust, heeft ze aandelen in het Suezkanaal en diverse aandelen in buitenlandse bedrijven. En het leger vreest dat je na de overdracht van de macht aan een burgerregering heel veel van haar privileges zal kwijtraken.

Oppositieleider en presidentskandidaat Mohamed el-Baradei is fel tegen het toekennen van iedere politieke rol aan de militairen. Wel vindt hij dat het leger de democratie moet veilig te stellen. ElBaradei zei daar zelf over: “We hebben hier in Egypte een ontluikende democratie in een regio die wemelt van oude ideeën die dateren uit de middeleeuwen. Vandaar dat we het leger nodig hebben om de grondwet en het burgerlijke karakter van de staat te beschermen tijdens deze fase van beginnende democratie.”

Het leger is nu de sterkste speler in Egyptes politieke arena. Het militaire establishment is de enige pijler van het oude regime die nog steeds volledig intact is. Door blijkbaar de kant van de revolutie te kiezen tegen voormalig president Hosni Mubarak heeft het leger zijn populariteit versterkt. En keer op keer heeft de legerleiding verkondigd hoe gehecht ze is aan de oprichting van een burgerlijk democratisch bestuur.

Maar als je kijkt naar wat de SCAF tot nu toe daadwerkelijk van hun gehechtheid aan de democratie heeft laten zien, dan kun je die aspiraties gerust  in twijfel trekken. Ik vraag me af of het leger zich volledig los kan maken uit de politiek en de macht wil overdragen aan een democratisch gekozen burgerregering, zoals het geval is in de meeste democratieën. De militaire macht zal immers nooit toestaan dat een democratisch gekozen regering zich gaat bemoeien met hun financiën of verdachte wapenhandel.

Uiteindelijk zijn alleen de burgers de bewakers van de democratie. Maar de Egyptische samenleving is nog niet klaar om deze rol te spelen. En zolang dat niet het geval is houdt het leger de touwtjes stevig in handen. Voorlopig beschermt het liever de eigen belangen dan de democratie van het volk.

Advertenties

Over Jielis van Baalen

De Arabische Lente heeft in Egypte geleid tot grote veranderingen. Sommigen noemen het een 'Revolutie'. Egypte op weg naar democratie? Ik volg de ontwikkelingen als freelance journalist op de voet en doe daar verslag van.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Een reactie op Kan en wil leger Egyptische democratie wel beschermen?

  1. Sterk geschreven. Wie de agressie niet echt heeft meegemaakt blijft in het leger geloven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s