Eerste verkiezingsuitslagen doet kopten ergste vrezen

Een kiezer in Garbage Village brengt wat onwennig zijn stem uit

De eerste twee dagen van de presidentsverkiezingen in Egypte zitten er op. De stemmen worden geteld. De hele nacht druppelden de eerste uitslagen binnen uit alle delen van Egypte. De eerste resultaten gaven een overwinning te zien voor Mohamed Mursi,  kandidaat van de Moslimbroeders. Een uitslag waarvoor de kopten in Egypte nu juist zo bang waren. Want een overwinning van de islamisten zal de kopten niet veel goeds brengen, zo vrezen zij.

Voor de ruim 8 miljoen kopten in Egypte zijn het spannende dagen. Sinds de opstand in januari vorig jaar begon, weten de kopten niet goed op wie zij voor hun veiligheid kunnen rekenen. “Moslims en christenen zijn één”, was de leuze die de eerste weken na de opstand weerklonk. Maar al snel verstomde die vrome wens. Toen de euforie van de opstand weer plaats maakte voor de dagelijkse werkelijkheid, kwam ook de angst bij de kopten weer naar boven.

Tientallen jaren hebben de kopten min of meer kunnen rekenen op de bescherming van oud president Mubarak. Hun paus Shenouda III, onderhield goede contacten met de voormalige dictator van Egypte. De kopten leefden zo in een de broze balans. Ondanks het feit dat ze werden achtergesteld en vernederd, wisten de kopten waar ze aan toe waren.

Datzelfde regime schuwde het gebruik van geweld tegen de kopten niet om de touwtjes stevig in handen te houden. Op 1 januari van het vorige jaar ontplofte voor de ‘Twee Heiligen kerk’ in Alexandrië een bom. Daarbij kwamen tientallen kerkgangers om het leven en raakten er meer dan honderd mensen gewond. Officieel heette het een zelfmoordaanslag. Maar dat geloofde toen al niemand, omdat de politiebewaking van de kerk een half uur vóór aanslag plotseling geheel was verdwenen. Aanslagen op kerken werden door het oude regime vooral gebruikt om de bevolking bang te maken.

Nu is de situatie voor de kopten ingrijpend veranderd. Met het einde van het Mubarak regime vorig jaar en de dood van hun paus Shenouda III in maart van dit jaar, brak voor hen een onzekere periode aan. De overweldigende meerderheid die de moslimpartijen behaalden tijdens de parlementsverkiezingen van afgelopen januari leidde tot grote onrust onder de kopten. Sindsdien hebben al velen van hen Egypte verlaten en willen anderen dat zodra ze de kans krijgen.

In het verleden gaf de leiding van de Koptische Kerk in Egypte nog weleens een ‘stemadvies’. Hen werd aangeraden te stemmen op Mubarak, want dan wisten ze waar ze aan toe waren. Dit keer zweeg de leiding van de kerk in alle talen. Toch werd er wel indirect geadviseerd om op Ahmed Shafiq te stemmen. De oud-militair en laatste premier onder Mubarak zou de kopten moeten beschermen tegen de oprukkende islamisering van Egypte. Met een stem op Shafiq kozen de kopten voor hun eigen veiligheid. “We wisten wat we hadden”, vertelde een oude man in Garbage Village, de door kopten bewoonde vuilnisophalerswijk, “ook al hadden we het onder Mubarak niet goed. Maar nu is alles onzeker. De mensen zijn bang. Alleen Shafiq kan ons veiligheid bieden”.

Bij zonsopgang begint duidelijk te worden dat de presidentskandidaat van de Moslimbroeders, Mohamed Mursi, in vele delen van Egypte de overwinning heeft behaald. Met name in Opper-Egypte en het oostelijk deel van de Nijldelta heeft het overgrote deel van de bevolking op Mursi gestemd. Ook oud-moslimbroederleider Abu Fotouh doet het goed volgens de eerste uitslagen, op de voet gevolgd door Hamdeen Sabahi. De voorman van de Nasseristen partij komt onverwacht sterk naar voren. Ahmed Shafiq en Amr Moussa moeten tot nu toe genoegen nemen met slechts een vierde en een vijfde plaats.

Omdat niet wordt verwacht dat één van de kandidaten deze ronde de absolute meerderheid zal behalen, begint het er naar uit te zien dat de twee ronde in juni zal gaan tussen de islamist Mursi aan de ene kant en de oud gediende Shafiq aan de andere kant. Dat betekent dat de kopten nog ruim drie weken blijven leven tussen vrees en hoop. Er wacht hen hoe dan ook een onzekere toekomst.

Presidentsverkiezingen Egypte komen langzaam op gang

Gisteren zijn de eerste vrije presidentsverkiezingen in de geschiedenis van Egypte van start gegaan. Ruim een jaar na de opstand die een einde maakte aan de alleenheerschappij van dictator Hosni Mubarak, mogen 51 miljoen Egyptenaren zelf hun nieuwe president kiezen.

Rij wachtende kiezers in Imbaba, Cairo

Omdat zoveel Egyptenaren niet allemaal op één dag hun stem kunnen uitbrengen, worden de verkiezingen worden op twee dagen gehouden. Al direct om acht uur ’s morgens meldden zich de eerste kiezers bij de stemlokalen. Het zou tot laat in de ochtend duren voordat lange rijen ontstonden voor de stemlokalen. Tot nu toe zijn de verkiezingen rustig en ordelijk verlopen. De organisatie heeft duidelijk geleerd van de parlementsverkiezingen van eind januari van dit jaar. De stemming onder de wachtende kiezers is goed. Ze zijn blij dat ze eindelijk hun nieuwe president mogen kiezen, zonder dat de uitslag bij voorbaat vast staat. Hiermee wordt een streep gezet onder 60 jaar militaire dictatuur in Egypte.

In de wijk Imbaba zijn heel veel stemlokalen. Het is één van de dichts bevolkte wijken van Cairo. Vorig jaar nog was de wijk het toneel van ernstige ongeregeldheden tussen moslims en kopten. Moslims, opgehitst door salafisten, beschuldigden kopten ervan twee vrouwen die moslim wilden worden, tegen hun wil vast te houden in de kerk. De woedende menigte moslims stak daarbij de kerk in brand en vermoordde de koster van de kerk.

Nog geen jaar geleden klonken in Imbaba leuzen tegen de militaire machthebbers. Nu hangen er posters en banners van Amr Moussa. Amr Moussa was Minister van Buitenlandse Zaken onder Mubarak en tot vorig jaar was hij Secretaris Generaal van de Arabische Liga. Opvallend veel kiezers in Imbaba zeggen op Ahmed Shafiq te hebben gestemd. Hij was de laatste Minister President onder Mubarak, net na het uitbreken van de opstand van januari vorig jaar. Zijn de kiezers dan niet bang voor de terugkeer van het oude regime? “De Moslimbroeders hebben ons bij de parlementsverkiezingen van alles beloofd”, schreeuwt een man ons woedend toe. “Eerst heeft Mubarak met zijn kliek ons laten stikken. En nu doen de Moslimbroeders hetzelfde. Wij willen een president die oog heeft voor onze problemen!”

Blijkbaar stralen Amr Moussa en Ahmed Shafiq de rust en het vertrouwen uit waaraan de mensen in wijken als Imbaba behoefte hebben. Elders in het land zijn dezelfde geluiden te horen. De Moslimbroeders hebben veel van hun krediet verspeeld. Maar dat wil nog niet zeggen dat hun kandidaat Mohamed Mursi kansloos is. En ook voormalig Moslimbroeder Abul Fotouh maakt nog kansen. Net als de in de peilingen snel stijgende Nasserist Hamdeen Sabahi.

Aan het einde van de eerste verkiezingsdag voorspellen commentatoren op de Egyptische televisie, dat de eindstrijd zal worden uitgevochten tussen een kandidaat van het oude regime en een kandidaat van de islamisten.

Nog geen 15 procent van de Egyptische kiesgerechtigden heeft gisteren gestemd. Vandaag is de opkomst naar verwachting hoger. Aanstaande zondag worden de uitslagen van de eerste ronde van de verkiezingen verwacht. Het ziet er nog niet naar uit dat één van de dertien presidentskandidaten in de eerste ronde meer dan 50 procent van de stemmen zal behalen. Op 16 en 17 juni volgt de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Dan zal duidelijk worden wie zich de eerste vrij gekozen president van Egypte zal mogen noemen.

Presidentsverkiezingen in Egypte een schaakspel zonder einde

Drie dagen voor de eerste vrije presidentsverkiezingen in de geschiedenis van Egypte loopt de spanning in het land op naar een historisch hoogtepunt. Cairo hangt vol met billboards, bumperstickers en posters. Overal in stad en land delen aanhangers van de kandidaten flyers uit. Er hangt iets in de lucht. Maar niemand die kan voorspellen wie van de vijf belangrijkste kandidaten de eerste gekozen president van Egypte zal worden.

Inmiddels lijkt de campagne ook uit te groeien tot een referendum over de plaats van de islam in de samenleving en over het al dan niet opzeggen van het vredesverdrag met Israël. Nog drie dagen hebben de 13 presidentskandidaten om Egyptenaren over te halen om op één van hen te stemmen.

De laatste week voor de verkiezingen is een goed beeld ontstaan van wie de koplopers in de verkiezingen zijn. Volgens de meeste peilingen gaan twee kandidaten duidelijk aan de leiding: de voormalige secretaris-generaal van de Arabische Liga Amr Moussa, en de voormalige leider van de Moslimbroederschap Abdel Moneim Aboul Fotouh. Beiden hebben een zeer intensieve campagne gevoerd.

De kandidaten

Op de foto links: Moussa, Shafiq, Mursi en Fotouh.

De voormalige diplomaat Amr Moussa is een onafhankelijke kandidaat. Van 2001 tot 2011 was hij Secretaris-generaal van de Arabische Liga.  Als minister van Buitenlandse Zaken kreeg hij grote populariteit in Egypte en in de rest van de Arabische wereld, vooral vanwege zijn kritiek op Israël. Rond zijn plotselinge overplaatsing naar de Arabische Liga in 2001, ging het gerucht dat oud-president Mubarak hem zag als een politieke rivaal.

Amr Moussa pleit voor gelijkheid en integratie van alle Egyptenaren ongeacht religie. Hij streeft naar de emancipatie van vrouwen en jongeren, die volgens hem een ‘meer invloedrijke rol moeten spelen in de toekomst van Egypte”.

Verder dringt hij aan op wijziging van het in 1979 gesloten Egyptisch-Israëlische vredesverdrag en het openen van de Egyptische grens met Gaza.

Van alle kandidaten heeft Amr Moussa verreweg de meeste ervaring in de internationale politiek. Zijn internationale netwerk zou kunnen helpen om het aanzien van Egypte in het buitenland te verbeteren. Voor veel Egyptenaren lijkt hij een aanvaardbare kandidaat.  

Zijn belangrijkste tegenkandidaat is Aboul Fotouh. Aboul Fotouh is de vertegenwoordiger van de liberale vleugel de Moslimbroederschap van de vleugel. De voormalige kinderarts was al jong een politiek activist. Als studentenleider werd hij in de jaren 1970 beroemd toen hij tijdens een bijeenkomst met president Anwar Sadat, aan de Universiteit van Cairo, opstond en openlijk kritiek leverde op het regime en de hardhandig wijze van optreden tegen de Broederschap.

Zijn progressieve opvattingen, met name over de rechten van vrouwen, de moslim-christelijke relaties en de bescherming van minderheden, maken hem buitengewoon populair bij jongeren binnen de Broederschap.

Nadat hij  zich als onafhankelijk kandidaat voor het presidentschap opwierp, stapte hij uit de Broederschap. Tijdens de campagnes portretteerde Aboul Fotouh zichzelf als de beste kandidaat om de kloof tussen seculiere liberalen en islamisten te overbruggen. Daarbij benadrukt hij het belang van religie en democratie in Egypte en de noodzaak van een verbeterde integratie tussen moslims en niet-moslims. Volgens hem moet de staat de bescherming van minderheden garanderen.

Een van zijn meest opmerkelijke uitspraken is de belofte dat hij, als hij president wordt, een vrouw of een koptische christen zal aanstellen als vicepresident.

De officiële kandidaat van de Moslim Broederschap is de volgens velen wat saai ogende Mohamed Morsi. Maar weinigen in de Broederschap lijken in te stemmen met zijn kandidatuur. In feite is hij ook de tweede keus, nadat hun eerste keuze kandidaat, Khairat al Shater, door de legerleiding werd verwijderd van die kieslijst.

Tijdens de campagnes heeft Morsi een fel fundamentalistische toon aangeslagen. Zeer opmerkelijk was zijn uitspraak om het begin vorige eeuw afgeschafte kalifaat weer te herstellen. In Jeruzalem nog wel.

De derde kandidaat, Ahmed Shafiq, wordt gezien als de ‘favoriete kandidaat van de generaals’, want hij was ooit een van hen. Hij diende als gevechtspiloot in 1973 tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog, onder de toenmalige luchtmachtbevelhebber Hosni Mubarak. Na zes jaar gewerkt te hebben als commandant van de luchtmacht werd hij in 2002 benoemd tot minister van luchtvaart. Zijn grootste wapenfeit is de totale renovatie een nieuwbouw van de international luchthaven van Cairo.

Op 29 januari 2011 stelde Mubarak, in reactie op de protesten tegen zijn regime, Shafik  aan als minister-president. Shafik nam na iets meer dan een maand weer ontslag, omdat hij door de demonstranten werd beschuldigd als een overblijfsel van het afgezette regime.

Tijdens zijn campagne gaf hij aan dat het herstellen van veiligheid en orde in deze moeilijke tijden zijn grootste prioriteit zullen hebben. Hij geeft er de voorkeur aan om zich te concentreren op het “praktische werk dat specifieke oplossingen biedt voor specifieke problemen”.

Hamdeen Sabahi tenslotte is een onafhankelijke kandidaat. Hij is voormalig lid van de Arabische Democratische Nasseristische Partij, lid van het parlement en medeoprichter van de Kefaya! (Genoeg!) beweging, opgericht in 2004 om de corruptie en de “erfopvolging” van Gamal Mubarak als president te voorkomen.

Sabahi is een groot voorvechter van sociale rechtvaardigheid en armoedebestrijding. En ook hij roept op tot de herziening van het Egyptisch-Israëlische vredesverdrag en stelt voor daarover een nationaal referendum te houden.

Scenario’s

Wat betekent de strijd om het presidentschap voor de christenen in Egypte en voor de verhouding met Israel?  Voor christenen lijkt Amr Moussa een goede keuze, net als Ahmed Shafiq. Volgens recente peilingen onder kopten in Egypte zal ruim 70% van hen stemmen op één van deze kandidaten. De kandidaat van de Moslimbroederschap, Mohamed Morsi, maakt veel christenen bang voor hun toekomst in Egypte.

De verhouding met Israël is in Egypte altijd een heikel punt. Het zou voor Israël goed zijn wanneer Ahmed Shafiq wordt gekozen. Ondanks zijn actieve militaire verleden streeft hij naar rust en stabiliteit in de regio. Dus ook met Israël.

De Egyptische politiek lijkt een spel schaken zonder koning. De uitkomst is nog onduidelijk en deze onduidelijkheid zal waarschijnlijk nog wel even voortduren. Enige zorg is daarbij wel op zijn plaats. Want de twee kandidaten die nu aan de leiding gaan in de voorspellingen, Amr Mousa en Aboul Fotouh zijn seculiere kandidaten. En als de religieuze meerderheid van het land ook maar enig vermoeden van fraude zal hebben over de uitkomst van de verkiezingen dan breekt de hel los.

Abu-Ismail verdedigt zichzelf op TV

Gisteravond was Abu-Ismail voor het eerst op de televisie sinds het slagveld in Abassiya van vorige week. Het was ook de eerste keer dat hij op de televisie sprak sinds hij uit de strijd om het presidentschap van Egypte werd gezet. Tijdens het interview haalde hij meerdere malen fel uit naar het Verkiezings Comité dat hem uit de strijd haalde. Ook ontkende hij nadrukkelijk iedere betrokkenheid bij de dodelijke botsingen in Abassiya, waarbij ten minste tien demonstranten werden gedood en honderden gewond raakten. Ruim honderd arrestanten zitten nog in een militaire cel. Onder hen ook een tiental journalisten.

Tijdens het twee uur durende interview op één van de Egyptische satellietzenders, beweerde Abu-Ismail zelfs dat hij meerdere pogingen had ondernomen om zijn volgelingen op het Abassiyaplein tot kalmte te manen. Zijn safistische aanhangers zaten daar afgelopen vrijdag al bijna een week in een vreedzame sit-in. Daarmee protesteerden ze tegen het feit dat hun leider en presidentskandidaat werd uitgesloten van deelname aan de presidentsverkiezingen, die van 23 en 24 mei aanstaande worden gehouden. Die beslissing werd al op 10 april door de Hoge Raad presidentsverkiezingen Commissie (SPEC) genomen. Je kunt je dus afvragen waarom zijn volgelingen zolang hebben gewacht met deze protestacties. 

Overigens heeft Abu-Ismail zijn volgelingen in Abassiya niet alleen te kalmte gemaand. Vanuit zijn huis riep hij hen zelfs op tot een ‘jihad’ tegen de militaire machthebbers (SCAF). Volgens ooggetuigen viel het eerste slachtoffer afgelopen vrijdag, na het vrijdagmiddaggebed, aan de zijde van de militairen. Een soldaat werd dodelijk getroffen door een schot vanuit de moskee, schuin tegenover het Ministerie van Defensie.

Volgens Abu-Ismail ontstonden de protesten, omdat de mensen boos zijn op de SCAF. “Ik heb de mensen opgeroepen kalm te blijven, maar zij hebben mijn oproep genegeerd. Zo boos zijn ze vanwege mijn onrechtmatige uitsluiting van de presidentsverkiezingen”, aldus Ab-Ismail. “Bovendien had ik met een oproep nooit zoveel mensen bij elkaar kunnen krijgen”.

Omdat zijn diskwalificatie uiteindelijk leidde tot de bloedige gebeurtenissen voor het Ministerie van Defensie in Abbasiya, heeft Abu-Ismail een hoop kritiek over zich heen gekregen. Vooral vanwege zijn afwezigheid op het strijdtoneel tijdens de crisis. Hij beweerde ziek te zijn en thuis op bed te hebben gelegen.

Abu-Ismail verdedigde zich daartegen door op te merken dat het geweld vooral aan de SPEC te wijten is, omdat die hem hebben uitgesloten en hem bovendien hebben verboden te verschijnen op de Egyptische staatstelevisie.

Abu-Ismail beschuldigde de SCAF van het doden van onschuldige demonstranten in Abbasiya, “ze waren vreedzame demonstranten en de SCAF heeft bloed aan haar handen”.

De uitsluiting van Abu-Ismail is het gevolg van het feit dat de moeder van Abu Ismail een dubbel (Amerikaans-Egyptisch) staatsburgerschap heeft, of minstens heeft gehad. En volgens de kieswet moet een kandidaat van ‘zuiver Egyptische ouders afstammen’. Abu-Ismail houdt vol dat zijn moeder nooit een Amerikaans staatsburgerschap heeft gehad.

Omdat te bewijzen heeft hij de Amerikaanse ambassade in Cairo gevraagd naar de benodigde documenten die zouden moeten bewijzen dat zijn moeder nooit een Amerikaans paspoort heeft bezeten. Volgens de afdeling consulaire zaken van het Egyptische ministerie van Buitenlandse Zaken duurt zo’n onderzoek ten minste 45 dagen. En dat is voor Abu-Ismail te laat.

Abu-Ismail zei dat hij het er niet bij zal laten zitten. Hij wil, ook al is het na de presidentsverkiezingen, de SPEC voor de rechter slepen om te bewijzen dat hij gelijk heeft en om bovendien aan te tonen dat de Commissie nauwe banden heeft met voormalige regime van Mubarak.

Op de vraag wat hij vindt van de huidige presidentskandidaten, antwoordde Abu-Ismail dat hij zal stemmen op Mohamed Mursi, de kandidaat van de Broederschap, of op de liberale islamitische kandidaat, Abdel Moneim Abul-Fotouh. Dat is uiteraard niet zijn eerste keus. Liever had hij zelf meegedaan aan de verkiezingen. “Maar het is beter om op één van deze twee kandidaten te stemmen dan op één van de overblijfselen van het oude regime”, waarmee hij doelde op Amr Moussa en oud-premier Ahmed Shafiq.

Minstens vijf doden bij aanval op betogers Abassiya

Vanochtend vroeg zijn bij een aanval op betogers in de wijk Abassiya in Cairo vijf demonstranten gedood. Vele tientallen raakten gewond. De aanval werd uitgevoerd door wat men hier thugs (criminelen) noemt.

De demonstranten kamperen al sinds zaterdag buiten het ministerie van defensie in Abassiya. De aanvallers zagen er uit als gewoon geklede mannen. Waarschijnlijk gaat het om bewoners uit de wijk.

Volgens ooggetuigenverslagen vielen aanvallers de demonstranten vanochtend vroeg aan met zogenaamde cementbommen, stenen, Molotovcocktails, jachtgeweren, pistolen en traangas. Niemand weet precies wie die aanvallers zijn. Maar algemeen wordt aangenomen dat het mensen zijn die door fanatieke en invloedrijke aanhangers van het oude regime worden ingehuurd om onrust en chaos te creëren.

De Tahrir-Artsen, een groep artsen die vrijwillige hulp biedt aan gewonden bij protesten, spreken van een “bloedbad”. Zij verklaarden dat de twee doden met scherpe munitie in het hoofd zijn geschoten. Een andere demonstrant die in de borst werd gescoten verkeert nog in kritieke toestand. In de loop van de ochtend kwamen verhalen naar buiten van nog veel meer zwaar gewonden. Ten minste 20 demonstranten zijn in de ogen en gezicht geraakt door schoten uit een jachtgeweer. Maar dit zijn slechts voorlopige ramingen.

De behandelende artsen klaagden over de sluiting van een aantal nabijgelegen ziekenhuizen, waaronder het Demerdash ziekenhuis, Ain Shams en Al-Hussein. Hierdoor kon een aantal gewonden geen medische hulp krijgen. Het enige ziekenhuis dat wel bereid was gewonden op te nemen was et Al-Shefa ziekenhuis. Maar ook dit ziekenhuis werd uiteindelijk belegerd door aanvallers die gewonden ontvoerden en ambulancepersoneel trachtten het werken onmogelijk te maken.

De aangevallenen zijn allen aanhangers van de salafistische leider Hazem Salah Abu-Ismail. Ze zijn boos over het feit dat Abu-Ismail door de legerleiding is uitgesloten van de presidentiële race. Ook Moslimbroeders protesteren in Abassiya tegen de SCAF. Want ook hun presidentskandidaat Khairet al-Shater werd tegelijkertijd met Abu-Ismail van de kandidatenlijst verwijderd.

De aanval van vanochtend was de tweede aanval op de demonstranten in minder dan 72 uur. Bij de aanval van afgelopen zaterdag werd één demonstrant gedood en raakten tientallen gewond. 

Interim paus wil meer koptische invloed bij samenstelling nieuwe grondwet

Het waarnemend hoofd van de Egyptisch Koptisch Orthodoxe Kerk heeft opgeroepen tot een betere vertegenwoordiging voor Kopten in het comité dat de nieuwe Egyptische grondwet moet opstellen.

Dat zei Vader Pachomius, de tijdelijk vervanger van de pas overleden paus Shenouda III, tijdens een ontmoeting van een kerkelijke delegatie met minister-president Kamal al-Ganzouri. Volgens Pachomius moet het Egyptische parlement uiteindelijk de nieuwe grondwet vaststellen.

Pachomius zei ook dat de kopten het recht hebben reëel vertegenwoordigd te zijn in het comité. Daarbij verwees hij zei naar artikel 2 van de grondwet, waarin staat dat de islam weliswaar de officiële religie van het land is, maar dat dit niet een probleem mag vormen voor de kopten.

De kerk, enkele liberale partijen en seculiere figuren, hadden aangekondigd haar parlementsleden uit het grondwetgevende comité terug te trekken, omdat dat dit comité  volledig gedomineerd wordt door islamisten, met name door de Vrijheid en Rechtvaardigheid Partij van de Moslim Broederschap.

Ze trokken zich terug omdat ze bang zijn voor een te islamitisch georiënteerde grondwet. Die grondwet zou de religieuze en politieke vrijheden van niet-moslims ernstig kunnen beperken. In het grondwetgevende comité moet volgens de koptische leider een weerspiegeling zijn alle maatschappelijke sectoren, in plaats van slechts de weerspiegeling van een parlementaire meerderheid.

Inmiddels heeft de Hoge Raad van de Strijdkrachten (SCAF) aangekondigd dat ze de macht eind juni, direct na de presidentsverkiezingen, zullen overdragen aan de burgerlijke overheid. Ook als de nieuwe grondwet dan nog niet gereed mocht zijn.

Islamisten in Egypte willen de totale macht

Na de opstand in Egypte van vorig jaar hebben de moslimbroederschap en de salafisten om het hardst geroepen dat ze niet zouden meedoen aan de race om het presidentschap. Maar die woorden bleken loze kreten. Afgelopen week schoven beide groepen een kandidaat naar voren.

Nu de islamisten de macht in het parlement en in de grondwetscommissie in handen hebben, lonkt de totale macht.

De moslimbroederschap heeft haar vicevoorzitter Khairat al-Shater gepresenteerd als kandidaat voor de komende presidentsverkiezingen. De 61-jarige Shater heeft het besluit van de broederschap om hem te nomineren enthousiast aanvaard.

Na het vertrek van Mubarak zei de moslimbroederschap meermalen geen interesse te hebben in het presidentschap. Maar door de opstand is de politieke orde totaal op zijn kop gezet. Oud-president Mubarak belandde in de gevangenis op beschuldiging van moord en corruptie en het parlement werd ineens gedomineerd door radicale islamieten.

En nu er in het presidentschap nog meer macht voor het grijpen ligt, heet het dat de kandidaatstelling „een noodzakelijke maatregel” is. Er bestaat een „reële bedreiging voor de revolutie en het democratische proces”, aldus Mahmud Hussein, secretaris-generaal van de broederschap.

Met de nominatie zet de broederschap zich duidelijke af tegen de Hoge Raad van de Strijdkrachten (SCAF), die de macht waarneemt sinds het aftreden van Mubarak een jaar geleden. De politieke tak van de moslimbroederschap, de Partij voor Vrijheid en Rechtvaardigheid, heeft de laatste tijd veel kritiek geuit op de SCAF en de regering van premier Kamal Ganzuri. Vooral de laatste klaagde juist weer over de toenemende machtsinvloed van de islamisten. Dat de islamisten de meerderheid hebben in het comité dat de nieuwe grondwet moet opstellen, leidde binnen de regering tot veel kritische reacties.

Met Shater gaat de broederschap de concurrentie aan met Amr Mussa (oud-voorzitter van de Arabische Liga) en met ex-broederschapslid Abdelmoneim Abul Futuh, die kan rekenen op de steun van zowel jonge islamisten als van seculiere bewegingen.

Aanhangers van Khairat al-Shater lanceerden onmiddellijk een Facebookpagina om zijn campagne te ondersteunen. Daar heet hij de ”renaissance-ingenieur”. Shater was ooit assistent-hoogleraar aan de universiteit van Mansura en staat bekend als ”de ingenieur”. De Facebookpagina had binnen enkele uren 32.000 leden.

Presidentskandidaten moeten worden voorgedragen door een partij die vertegenwoordigd is in het parlement en moeten kunnen rekenen op de steun van ten minste dertig parlementariërs. Een onafhankelijke kandidaat moet 30.000 hand­tekeningen van kiesgerechtigden verzamelen, verspreid over vijftien provincies, om in aanmerking te komen als kandidaat voor de presidentsverkiezingen.

Maar ook de salafistische partij Nur heeft een kandidaat. Met veel tamtam werd vrijdag Hazem Salah Abu Ismail gelanceerd als president in spe. De ultraconservatieve kandidaat heeft met 150.000 volmachten meer dan het benodigde aantal handtekeningen binnengehaald.

Langs de straten hangen posters en foto’s van Abu Ismail. Zijn aanhangers komen uit verschillende lagen van de bevolking, beslist niet alleen uit typische salafistische kring van mannen met lange baarden of gesluierde vrouwen. 

Zijn slogan luidt “Leven met waardigheid”. Juist dat heeft Egypte dertig jaar gemist. Bovendien was Abu Ismail nooit verbonden met het corrupte regime van Mubarak.

Tegenstanders van Abu Ismail fronsen de wenkbrauwen bij de massale steun die hij geniet. Ze vragen zich af of hij het juiste beeld van Egypte vertegenwoordigt, namelijk de gematigde benadering van de islam en de tolerantie. Anderen zetten vraagtekens bij de bekostiging van zijn campagne.

De islamisten hebben aan de macht geroken. En nu nemen ze geen genoegen met minder dan de totale macht. De revolutionairen van vorig jaar vrezen dat Egypte hard op weg is om van de dictatuur van Mubarak te vervallen in de dictatuur van de religie. 

Koptische Kerk heeft zware kritiek op samenstelling raad die grondwet herschrijft

Zeer tegen de gewoonte van de Koptische Kerk van Egypte in heeft zij zich buitengewoon kritisch uitgelaten over de samenstelling van de grondwetgevende raad. Deze raad zou volgens de kerk een breed spectrum van de Egyptische samenleving moeten vertegenwoordigen. Maar dat is absoluut niet het geval.

De helft van de 100 zetels in de raad bestaat uit parlementsleden. Ongeveer driekwart van die zetels wordt gecontroleerd door islamitische partijen. De andere 50 zetels worden ingenomen door niet-parlementariërs, waarvan de meerderheid ook uit islamitisten bestaat.

In de verklaring heeft de leiding van de koptische kerk gezegd dat zij de Hoge Raad van de Strijdkrachten (SCAF) op de hoogte heeft gesteld over haar ernstige bedenkingen tegen de samenstelling van de grondwetgevende raad.

Volgens de kerk vertegenwoordigt de huidige grondwetgevende raad niet het brede spectrum van de Egyptische samenleving. Zo vertegenwoordigt de raad niet de Egyptische vrouwen, maar ook niet de koptische christenen.

Volgens de verklaring van de kerk zijn de meeste leden van de raad lid van één de grote islamitische partijen in het parlement: de Vrijheid en Rechtvaardigheid Partij van de Moslim Broederschap of van de salafistische Nour partij. De kerk vindt dat dit in strijd is met de (tijdelijke)grondwetswijziging zoals die vorig jaar door de SCAF is vastgelegd. Daarin staat dat alle segmenten van de Egyptische samenleving vertegenwoordigd moeten zijn bij het samenstellen van de nieuwe Egyptische grondwet.

De meningsverschillen over de samenstelling van de grondwetgevende raad en het mandaat van deze raad kunnen nog weleens tot een hoop conflicten gaan leiden. Tientallen liberale en seculiere leden van de raad hebben zich inmiddels al terug getrokken. De spanningen over de nieuwe grondwet kunnen ook van grote invloed zijn op de presidentsverkiezingen van 23 en 24 mei aanstaande.

Toenemende overmacht van islamisten leidt tot onrust in Egypte

Radicale islamieten bezetten het grootste deel van de grondwetgevende vergadering van Egypte. Velen vrezen dat ze ook een zwaar stempel op het resultaat zullen drukken.

De eerste vrije presidentsverkiezingen naderen, en dat doet de spanning in Egypte met de dag toenemen. Na de onlangs gehouden parlementsverkiezingen moet er een nieuwe grondwet worden opgesteld. De commissie die een voorstel voor deze wet doet, bestaat voor het merendeel uit islamisten. Dat leidt tot verzet en protest van liberale partijen. Maar ook het leger slaat de ontwikkelingen met zorg gade.

De commissie werd afgelopen weekend in het parlement gekozen. De islamisten kregen toen 65 van de 100 zetels.

De eerste bijeenkomst van deze grondwetgevende vergadering wordt morgen gehouden. Parlementsvoorzitter Katatni zal de bijeenkomst leiden. De commissie begint niet met het schrijven van een tekst, maar wil eerst de procedures vaststellen die nodig zijn om overeenstemming te bereiken over een voorstel.

Twee derde van de grondwetgevende commissie bestaat dus uit radicale islamieten. Daarvan heeft de partij Vrijheid en Gerechtigheid van de moslimbroederschap 36 zetels en de salafistische Nurpartij 12 zetels. Ook van de 50 niet-parlementariërs zijn er meer dan 25 afkomstig uit islamitische partijen.

De dominante positie van de islamisten in de grondwetscommissie heeft inmiddels geleid tot protesten van een aantal liberale partijen. Zij hebben hun leiders gevraagd de grondwetgevende vergadering te boycotten. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Egyptische Socialistische Democratische Partij, de partij van de Vrije Egyptenaren en de Wafdpartij.

De woordvoerder van salafistische Nourpartij (Licht) hoopt dat niemand zich zal terugtrekken uit de grondwetgevende vergadering, omdat die staat voor alle politieke, religieuze en sociale sectoren. En hij voegde daaraan toe dat de nieuwe grondwet in overgrote meerderheid de wil van de Egyptenaren tot uitdrukking zal brengen.

In gematigde en liberale hoek wordt hardop gewaarschuwd voor een staatsgreep als de islamisten op alle belangrijke politieke posities de macht in handen krijgen en continu proberen de strijd om de regering en het presidentschap te domineren.

De Hoge Raad van de Strijdkrachten (SCAF), die sinds februari 2011 aan de macht is, is beslist niet voor een door islamisten gedomineerde overheid. En een militaire coup is volgens veel politieke commentatoren niet ondenkbeeldig.

Dit zou een staatsgreep zijn die op de steun van veel Egyptenaren kan rekenen. Want de huidige Egyptische regering en het parlement hebben in hun ogen nog maar weinig gedaan om hun dagelijkse zorgen om het bestaan weg te nemen.

Volgens critici is het onlangs gekozen parlement niet in staat om goed om te gaan met de economische problemen in Egypte, de rol van Egypte in de Arabische regio, de relatie met Iran, of het verdedigen van de waterrechten in het overleg met andere Afrikaanse landen.

Daarnaast bestaat de angst dat de islamisten onderlinge afspraken hebben gemaakt over een gezamenlijke presidentskandidaat. En er is grote twijfel of de presidentsverkiezingen wel eerlijk zullen verlopen.

De groeiende conflicten in het parlement tussen de moslimbroederschap en de liberale politieke krachten domineren dagelijks het nieuws en de voorpagina’s van de kranten. Volgens veel media stuurt de moslimbroederschap bewust aan op een confrontatie met het leger. 

Grote groepen in de Egyptische samenleving zijn politiek gezien feitelijk monddood. Hoogleraren, vrouwen en kopten hebben geen plaats in het parlement. Ook in de grondwetscommissie zoek je deze tevergeefs.

Intussen begrijpen de islamisten niets van deze angst en argwaan. Egypte is dan wel een religieuze samenleving, zeggen zij, maar dat betekent nog niet dat er onderscheid gemaakt wordt tussen burgers op grond van hun religie.

De uitkomst van de onderhandelingen over een nieuwe grondwet zou wel eens een cruciale rol kunnen spelen in de weg die Egypte inslaat. Nu zal blijken of het nog prille democratische proces in Egypte sterk genoeg is om tegenstellingen te overbruggen en het algemene belang boven religieuze overtuigingen te stellen.

“Vaarwel Papa”

Gisteren werd de zaterdag overleden koptische paus Shenouda III onder overweldigende belangstelling begraven. Voorafgaande aan de begrafenis in het Sint Bishoi klooster in de wadi Natrun, werd een uitvaartdienst gehouden in de St. Markus kathedraal in Cairo. Daarbij waren veel hoogwaardigheidsbekleders aanwezig. Alle straten rond de kerk waren door leger en politie hermetisch afgesloten. Dit tot groot ongenoegen van de vele duizenden gelovigen.

Twee dagen lang kwamen vele tienduizenden gelovigen naar de St. Markus kathedraal in de wijk Abbassiya in Cairo. Zij wilden allemaal nog één keer een glimp opvangen van hun overleden paus. Dat leidde tot lange wachtrijen in de straten van de wijk Abbassiya. De drukte en het gedrang waren zelfs zo groot dat drie mensen zijn overleden door verstikking. Ruim dertig anderen raakten gewond.

Het lichaam van paus Shenouda lag aanvankelijk in een kist, maar werd later, net als zijn voorganger paus Kyrilos, op een troon gezet. Hij was gekleed in ceremoniële gouden gewaden en had de gouden mijter op het hoofd.

Vanuit de hele wereld waren veel koptische bisschoppen overgekomen om de uitvaartdienst en de begrafenis van de paus bij te wonen. Later deze maand zullen zij de besprekingen bij wonen om de opvolging van de overleden paus te regelen.  

Tienduizenden rouwenden verzamelden zich gisteren voor de St. Markus kathedraal. Kathedraal. Slechts vierduizend van hen mochten de uitvaartdienst meemaken in de kerk. Om half elf werden de deuren van de kerk gesloten om te voorkomen dat de menigte buiten de kerk kon binnendringen. Een aantal rouwenden, die helemaal uit Opper-Egypte kwamen, waren woedend toen ze voor de gesloten deuren stonden. Er zat ook voor hen niet veel anders op dan de dienst op een van de vele bij de kerk opgestelde schermen te volgen.

Onder de vele officiële genodigden is ook de zoon van wijlen president Gamal Abdel-Nasser, Abdel Hakim. De koptische zakenman Naguib Sawiris zit op de eerste rij naast de kist. Naast ambassadeurs en andere diplomaten bevinden zich Minister President Kamal El-Ganzouri, zijn voorganger Essam Sharaf, parlementsvoorzitter Mohamed Saad El-Katatni, de koptisch filmster Hany Ramzy, de islamitische imam Amr Khlaed, enkele leden van het Militaire regime en de minister van Toerisme Mounir Fakri Abdel ander de aanwezigen.

Tijdens de dienst nam de patriarch van de Ethiopische Orthodoxe Kerk afscheid van zijn overleden collega. Hij zei dat Shenouda “nu tussen de engelen zit en daar voor ons bidt.”

Ook de Syrisch-Orthodoxe bisschop Mar Ignatious Zakka bad op zijn beurt voor paus Shenouda III.

Buiten vertelde een priester dat de paus “als een vader was voor ons, hij woont bij ons en wij met Hem leven. Hij leerde ons hoe te geloven in God en hoe we goede christenen moeten zijn. Hij heeft niet alleen mensen in Egypte geraakt, maar ook buiten Egypte. Vaarwel Papa”.  

Bisschop Pefnotios van Samalot las voor uit een van de vele brieven van de overleden paus, waarin hij schreef: “Ik ben je vader… jullie taak is handhaving van de vrede en in contact te blijven met jullie dierbaren, goede daden te doen en niet af te dwalen van jullie weg.”

Terwijl de kist met het stoffelijk overschot van de paus naar buiten werd gedragen, kregen veel gelovigen het te kwaad. Huilend en schreeuwend probeerden men de kist aan te raken, voor die in de gereedstaande ambulance werd geschoven. Buiten de kathedraal wisten enkele rouwenden de deur van de ambulance nog te openen. Het eerste deel van de tocht van de ambulance naar het vliegveld van Cairo was buitengewoon hectisch. De ambulance werd omstuwd door huilende kopten die maar geen afstand konden van hun “papa”.

Het lichaam van Shenouda werd vervolgens met een militaire helikopter overgevlogen naar de Wadi Natrun, om daar in het St. Bishoi klooster te worden begraven. Ook daar wachtten duizenden mensen op de lijkwagen. Ze blokkeerden daarbij zelfs de weg, zodat de lijkwagen niet verder kon rijden. De Militaire politie moest er aan te pas komen om de orde te handhaven.

Eén van de bisschoppen in St. Bishoi klooster vertelde: “We hebben niets dan liefde en waardering voor de overleden paus, hij was het die dit klooster heeft herbouwd en ontwikkeld. Hij was een vader, een vriend, een echte vriend”.

Iedereen was het er over eens: het zal een moeilijke taak worden deze paus te vervangen. Hij was veertig jaar lang een charismatisch leider, zowel religieus als politiek. Zijn opvolger zal wegen moeten vinden om de kerk een nieuwe plaats te geven te midden van de grote veranderingen die zich in het Midden-Oosten afspelen.

De komende drie maanden zal bisschop Pachomious de kerk leiden, tot er een opvolger zal worden gekozen.